Viðtal

Viðtal sem var birt í tímariti Vikunnar, í upphafi árs 2017.
Texti: Ragnhildur Aðalsteinsdóttir

Studdu mig af þolinmæði
Söngkonan Berta Dröfn Ómarsdóttir útskrifaðist nýlega með mastersgráðu í ljóða- og kirkjusöng frá tónlistarháskóla á Ítalíu. Þrátt fyrir að hafa glímt við lesblindu alla tíð fékk hún hæstu einkunn fyrir lokaritgerðina og þakkar það þolinmóðum kennurum úr grunnskóla, móður sinni og systur sem gerðu henni kleift að ganga menntaveginn.

„Ég hef alltaf verið syngjandi, var fremur hávær krakki sem ég held að sé kostur vegna þess að ég fór strax að brýna röddina. Þegar við fluttum til Grindavíkur byrjaði ég í barnakórnum hjá Siguróla Geirssyni og Vilborgu Sigurjónsdóttur. Þar fékk ég fljótt tækifæri til að syngja einsöng við hin ýmsu tilefni, aðallega í kirkjunni hjá mömmu. Ég og vinkona mín vorum yngstar í kórnum og vissum ekki einu sinni hvernig við áttum að snúa sálmabókinni sem við þóttumst vera að syngja upp úr,“ byrjar Berta sem er fædd í Reykjavík og bjó þar fyrstu árin meðan foreldrar hennar voru í námi. Móðir hennar, Jóna Kristín Þorvaldsdóttir, er prestur og tók við sem sóknarprestur í Grindavík þegar Berta var sex ára og alla grunnskólagönguna bjó hún í Grindavík. Hún á fjórar systur, eina eldri og þrjár yngri. „Ég stundaði tónlistarskólann samhliða grunnskólanum, bæði söngtíma og píanó. Á unglinsárunum söng ég með unglingakór hjá Esther Helgu Guðmundsdóttur og sótti einkatíma til hennar. Þegar ég var 16 ára hóf ég söngnám við Söngskólann í Reykjavík, fyrst hjá Elísabetu F. Eiríksdóttur og síðar hjá Ólöfu Kolbrúnu Harðardóttur.
Uppvaxtarárin voru skemmtileg. Það var einstaklega gaman að vera barn í Grindavík enda voru bekkjasystkin mín fjörugur hópur og ýmislegt brallað. Á sumrin og oft í löngum fríum fórum við fjölskyldan austur, vegna þess að foreldrar mínir eiga bæði sínar rætur þar. Mamma mín er frá Fáskrúðsfirði en pabbi minn úr Breiðdalnum. Þess má geta að mamma er flutt aftur á sínar æskuslóðir, en hún er prestur á Fáskrúðsfirði.“

Litríkar nótur vegna lesblindu
Fljótlega uppgötvaðist að Berta er lesblind og þurfti að sækja alla námsaðstoð sem í boði var í Grunnskóla Grindavíkur. „Frá upphafi fékk ég aukatíma í lestri og eftir venjulegan skóladag fékk ég aðstoð við heimanámið bæði í sérkennslu á vegum skólans og líka heima. Helstu námsgögnin fékk ég send frá Blindrabókasafninu og prófin voru annað hvort lesin upp fyrir mig eða á snælduformi. Í lok grunnskólagöngunnar var ég komin með hjálpartæki við lesturinn, lesgleraugu með dökk-fjólubláu gleri og litaðar glærur sem var þvílík bylting fyrir mig. Á menntaskólaárunum var ég orðin nokkuð sjálfbjarga við lesturinn og búin að þróa með mér aðferðir sem virka fyrir mig. Í dag hrjáir lesblindan mér raun ekki neitt, ég er meira að segja fyrir löngu farin að lesa mér til gamans. Ég er meðvituð um það að ég þurfi að vanda mig sérstaklega þegar kemur að stafsetningu og ég rugla ennþá vissum stöfum, bæði þegar ég skrifa og les, sérstaklega b, d, p og e, a. Þegar ég les týni ég stundum línunni og augað leitar lóðrétt í stað þess að fara lárétt og stundum vill augað fara eins og ormur um blaðsíðuna. Þetta getur háð mér í nótnalestri, sérstaklega þegar verkið er margsamsett. Þá nota ég liti og er alltaf með nokkra yfirstrikunarpenna til að merkja mína línu, einn lit í upphafi línunnar sem ég þarf að fylgja, annan lit yfir textann minn og þriðja fyrir styrkleikabreytingar þegar þess þarf. Stundum set ég fjórða litinn yfir nóturnar fyrir ofan textann minn en það gerist ekki oft. Einhverra hluta vegna finnst mér best að lesa bleikan yfirstrikunarpenna og nota hann því alltaf yfir textann sem ég þarf að syngja en ég get ekki lesið gulan yfirstrikunarpenna, eins ef ég fæ gult blað, ræð ekki við það. Ég er oft vinsæl meðal söngsystra minna, þegar ég syng í kór, því nótnablöðin mín eru eins litrík og fatastílinn minn,“ segir Berta.
Hún er sannfærð um að góður undirbúningur á hennar yngri árum hafi gert henni kleift að ganga menntaveginn. „Mamma, Sigga systir mín og kennararnir mínir í Grunnskóla Grindavíkur hjálpuðu mér og studdu mig af þvílíkri þolinmæði en ég var oft erfið viðureignar. Það var margt meira spennandi en að reyna að lesa og ég beitti ýmsum brögðum til að komast sem fljótast í gegnum þetta. Var ansi frjó að skálda orð, ef mér tókst að lesa fyrsta stafinn þá giskaði ég oftast á framhaldið – gerði þetta í mörg ár. Mér tókst að fara í gegnum masternámið án þess að nokkur vissi að ég væri lesblind og ég fékk enga sérmeðferð. Ég er aðeins lengur að lesa en gengur og gerist en þetta gengur vel. Ég hef alltaf sagt að þolinmæði og agi séu mikilvægustu eiginleikarnir, bæði þegar kemur að lesblindu og raddþjálfun. Þegar ég skilaði inn lokaritgerðinni minni fann ég fyrir einstöku þakklæti en þá fattaði ég hversu góðum tökum ég hef náð á lesblindunni. Þetta hefði aldrei gengið upp ef ég hefði ekki fengið svona góðan grunn sem Grunnskólinn í Grindavík, mamma mín og Sigga syss eiga heiðurinn að.“

Féll fyrir Ítalíu
Að loknu stúdentsprófi frá Fjölbrautaskóla Suðurnesja flutti Berta til Flórens og lauk diplómanámi í fatahönnun. Hún varð ástfangin af landi og þjóð og fór í framhaldinu í BA-nám í ítölsku og listfræði við Háskóla Íslands. Eftir útskrift starfaði hún meðal annars sem ítölskumælandi leiðsögumaður á Íslandi og var því vel undirbúin þegar hún sótti um meistaranám í skólanum Conservatorio Claudio Monteverdi í Bolzano á Ítalíu.
„Ég lauk burtfaraprófi frá Söngskólanum í Reykjavík árið 2013 hjá Ólöfu Kolbrúnu Harðardóttur. Í kjölfarið fór ég til Ítalíu í könnunarferð til að velja mér skóla til að stunda masternám. Ég er með Ítalíudelluna, gjörsamlega elska þetta land. Ég er mikill nautnaseggur og listunnandi þannig að það er ekki skrítið að ég hafi fallið fyrir Ítalíu. Á Íslandi er ekki boðið upp á masternám í söng og því þurfum við að leita út fyrir landsteinana ef við viljum mennta okkur frekar í söng. Ítalía var því nokkuð augljóst val fyrir mig þegar ég ákvað að sækja um masternám í söng. Ég valdi þennan tónlistarháskóla sérstaklega vegna söngkennarans sem mig langaði til að læra hjá, Sabinu von Walther, sem er þekkt ljóðasöngkona.
Skólinn var flókinn til að byrja með. Ég var eini Íslendingurinn á mínu fyrsta ári og þekkti engan. Fyrirkomulagið í skólanum er þannig að hver nemandi setur saman sinn eigin námsferil innan vissra marka. Svo fylgjast nemendur með skilaboðum frá prófessorum á risastórri korktöflu við inngang skólans. Skilaboðin eru um hvenær kúrsar hefjast, kennsluáætlun og verkefnaskil, hvaða netföng prófessorar eru með, forföll og svo framvegis. Mér fannst þetta alveg hrikalega flókið enda góðu vön úr tæknivæddum heimi á Íslandi þar sem nemendur fylgjast með allri sinni námsframvindu á vefnum.“
Bolzano er tvítyngd borg með bæði ítölsku og þýsku og skólinn einnig. Berta valdi að sækja kúrsana sem kenndir eru á ítölsku en stundum þurfti hún að taka kúrsa á þýsku og það gekk betur en hún átti von á. Lokaritgerðina skrifaði hún á ítölsku. „Yfirskrift ritgerðarinnar er: Líkaminn er táknmynd sálarinnar. Þar tek ég fyrir hin ýmsu tákn í líkamstjáningu á sviði og ber það saman við þekkt listaverk frá sama tímabili í listasögunni. Tímabilið sem ég valdi að vinna út frá er barokk. Líkamstjáningin er út frá tilfinningu sem sögupersónan upplifir og túlkar hverju sinni. Ég valdi barokk-tímann vegna þess að þá voru listamenn með ákveðna stefnu í að miðla og fræða áhorfandann hvort sem það voru málarar eða sviðslistamenn. Þar af leiðandi var myndlæsi og táknlæsi mikilvægt fyrir listamenn og reyndu þeir að samræma sig til að skilaboðin, merking og saga, kæmust sem best til áhorfandans. Ritgerðin er 90 blaðsíður á ítölsku og þar sem ég næ að sameina öll mín helstu áhugamál; sönglist, sviðslist, tónlist, listasögu, barokk og ítalskt tungumál. Vinkona mín, Sonja Haraldsdóttir, teiknaði fyrir mig fígúrur sem lýsa vel þeirri líkamstjáningu sem ég tek fyrir. Fígúrurnar setja svo sannarlega svip sinn á ritgerðina. Ég er einstaklega stolt af þessari ritsmíð, hún er persónuleg, áhugaverð og falleg – ég naut þess að skrifa hana.“

Erfiðast að vera frá fjölskyldu
Berta útskrifaðist í október síðastliðnum og býr ennþá með annan fótinn ytra. Hún er einhleyp og barnlaus og bjó á herbergi í heimavist á námstímanum. „Heimavistin er bæði fyrir þá sem eru í Tónlistarháskólanum og Háskólann í Bolzano. Þar kynntist frábæru fólki frá öllum heiminum og bæði Íslendingarnir, heimamenn og fleiri reyndust mér ofsalega vel. Það fer vel um mig í Bolzano, ég kann vel að meta fjölbreytnina í þeirri litlu borg. Hún stendur alveg við landamæri Austurríkis og sameinar það besta frá Ítalíu og Austurríki, sérstaklega í matargerð. Þar er hægt að fá æðislega pastarétti, pizzu, vín og klikkað tiramisú en líka skánka, pylsur, krát og hveitibjóra. Jólamarkaðurinn í borginni er einfaldlega dásamlegur og margir ferðamenn sækja borgina heim út af honum. Náttúran er einnig merkileg en borgin er alveg við ítölsku Alpana, vinsæll staður fyrir skíða-, göngu- og hjólaferðir. Listalífið í borginni er æðislegt. Þar eru mjög reglulegir tónleikar, óperuuppsetningar og annað sem vert er að sækja.
En það er oft erfitt að vera svona langt í burtu, sérstaklega þegar eitthvað er að gerast heima. Tæknin færir mann samt nær fólkinu sínu og oft getur maður tekið virkan þátt í lífinu heima í gegnum Skype. Án efa er erfiðast að búa erlendis þegar andlát verður heima. Því miður hefur það gerst þegar ég hef ekki átt heimangengt og mér fannst það hræðilegt.
Það er gott að búa á Ítalíu, rétt eins og hérna heima líka. Ítalir skipuleggja líf sitt í kringum máltíðir, mikilvægustu stundir dagsins eru morgunmatur, hádegismatur og kvöldmatur. Eftir hverja máltíð má ekki fara of hratt af stað, sama hver verkefnin eru. Fyrir mig, Íslendinginn, fannst mér erfitt að venjast þessu í fyrstu. Mér finnst miklu minna verða úr deginum með öllum þessum matarpásum og hvíldum. En ég verð að viðurkenna að ég kann að meta þennan lífsstíl núorðið. Við mættum ef til vill læra aðeins af Ítölum hvað þetta varðar.
Lífið mitt er fjölbreytt, grámyglaður hversdagsleikinn er ekkert að hrjá mig. Ég er ævintýrakona, þarf alltaf að vera á ferðinni og á erfitt með að vera of lengi á einum stað. Fjölskyldan mín, ættingjar og vinir vita það og það er mér mikilsvirði. Þau þekkja mig, styðja mig, heimsækja mig og taka vel á móti mér þegar ég kem heim. Ég hef verið á ferðinni erlendis og hérlendis síðan ég var 17 ára, en ég finn meira og meira fyrir því að vilja rækta ræturnar. Ég vil ekki gleymst heima, ég er útlendingur á Ítalíu.“

Söngvarakeppnir á Íslandi og Ítalíu
Hún segir að atvinnumöguleikarnir í söngnum séu svipaðir og í öðrum listgreinum, það þurfi að sækja prufur, sýna sig og sanna. „Ég fékk góðan meðbyr þegar ég lauk náminu mínu, útskrifaðist með hæstu einkunn og er því tilbúin að taka slaginn. Ég fékk beiðni frá tveimur prófessorum við skólanum um áframhaldandi samstarf eftir útskrift sem er mikill heiður og ég tók því auðvitað. Þegar ég lauk náminu þurfti ég að flytja af heimavistinni. Ég pakkaði aleigunni í kassa en veit ekki alveg hvar ég tek upp úr þeim kössum. Í lok janúar fer ég aftur til Bolzano til að syngja í messu eftir Mozart, þaðan fer ég svo í prufusöng í New York.
Eins og ég sagði áðan finnst mér miklivægt að ég haldi tengslum við Ísland og þess vegna ákvað ég að halda tónleika í Salnum í Kópavogi þann 5. janúar síðastliðinn. Ég safnaði fyrir tónleikunum á Karolina Fund til að standa undir kostnaðinum sem fylgir tónleikahaldi. Söfnunin gekk vonum framar og ég náði upp í kostnað. Efnisskráin samanstóð af uppáhaldsaríunum mínum og ljóðunum úr náminu úti og tónleikarnir heppnuðust mjög vel.“
Berta er að stíga sín fyrstu skref sem söngkona á erlendri grundu. Síðasta sumar söng hún ljóð eftir Brahms í Montepulciano í Toscana-héraðinu, undir handleiðslu þýskra söngþjálfara. Einnig hefur hún sungið í kastala í Prissiano, litlu fjallaþorpi við ítölsku Alpana og í óperuuppsetningum, meðal annars með sinfóníuhljómsveitinni í Bolzano. „Í nóvember tók ég þátt í söngvarakeppni í Scala-óperunni í Mílanó sem var hrikalega spennandi tækifæri enda eitt frægasta óperuhús í heimi. Margir keppendur taka þátt í mismunandi greinum og tók ég þátt í ljóða- og oratoríukeppninni. Þetta var algjört ævintýri og gekk mjög vel. Nokkur spennandi verkefni eru á næsta leiti, meðal annars söngvarakeppni hér heima á vegum Félag íslenskra söngkennara og námskeið á Ítalíu sem tengist lokaritgerðinni minni, um líkamstjáningu á sviði í barokklist. Framundan er listamannalífið í hnotskurn, með sínum ævintýrum og óvissu,“ segir Berta að lokum.

Shares 0

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *